Bilgisayarlı Yeteneksizlik
Posted on | August 16, 2009 | Yorum yazılmadı
Dr. Laurence J. Peter / Raymond Hull’un “bilgisayarlı yeteneksizlik” konusunda verdiği bir örneği buraya aktarmadan geçemeyeceğim. Adı geçen yazarlar: “Matbaa, radyo, televizyon sırasıyla insanların yeteneksizliklerini araştırarak sürdürme olanaklarını geliştirmişlerdir. Şimdi bu konuda sıra bilgisayarlara gelmiştir.” dedikten sonra şu örneği veriyorlar:
Geçme Bloklar A.Ş’nin kurucusu ve genel direktörü R. Silisgil, yeteneksizlik düzeyine yönetici olarak ulaşmış bulunan bir mucit mühendisti. Silisgil, büro müdürünün, muhasebecilerin, memurların iyi çalışmadıklarından şikayetçiydi. Yöneticimiz bu görevlilerin diğer yerlerdeki görevlilerden ne daha iyi ne de daha kötü olmadıklarının farkında değildi: Hele bazıları yeteneksizlik düzeyine de ulaşmış olduğundan pek âlâ iş çıkarıp şirketi yürütüyorlardı. Silisgil’in karışık ve anlaşılmaz buyruklarından şirketin işine yaramayanları yarayanlardan ayırıp uygun işlemleri yapıyorlardı.
Günlerden bir gün bir satış görevlisi, alınacak bir bilgisayarın pek çok büro ve muhasebe memurunun işini yapacağına, iş yerinin verimini de yükselteceğine Silisgil’i inandırdı. Silisgil siparişi verdi, bilgisayar kuruldu ve “fazla” memurlara yol verildi. Ne var ki kısa bir süre sonra Silisgil gördü ki şirketin işleri eskisine göre ne hızlanmış ne de düzelmiş! Çünkü Silisgil, bilgisayarın iki önemli özelliğini (ya da bu iki özelliğin kendi işine yansıyabileceğini) bilmiyordu:
- Bilgisayarlar, açık seçik olmayan direktifleri yanıtlamazlar; ışıklarını yakıp söndürerek işaret verip açıklama beklerler.
- Bilgisayarlar görgü kuralları da bilmezler, iltifat da etmezler, kendi kendilerine düşünüp doğru karar da vermezler. Bir bilgisayar yanlış direktiflere “Peki efendim, hemen efendim” deyip, sonra gidip işi doğru yapamaz: Yeterince açık seçik olmak koşuluyla, yanlış emirleri de olduğu gibi yerine getirir.
Silisgil’in işi, bu durumda hızla tepe aşağı gitti, bir yıl içinde de iflasa ulaştı. Adamcağız, bilgisayarlı yeteneksizliğin kurbanı oldu.
Bu örnek olaydan sonra, adı geçen yazarlar, bilgisayarlar hakkında şu üç gözlemi tespit ediyor:
- Bilgisayarlar aslında yeteneksiz olabilirler. Yani yapmaları gereken görev ve işlemi doğru düzgün yapmayabilirler. Bu yeteneksizlik, kesinlikle giderilemez. Çünkü Peter İlkesi (yani her görevin, zaman içinde, onu yapmakta yeteneksiz görevlilerce doldurulması eğilimi) bilgisayarların projelerinin hazırlandığı, bu araçların yapıldığı iş yerlerinde de geçerlidir.
- Bilgisayarların kendileri yetenekli olsalar bile, sahiplerinin, kullanıcılarının yeteneksizliklerinin sonuçlarını ileri derecede büyütme özelliğindedirler.
- Bilgisayarlar, tıpkı insan görevliler gibi Peter İlkesi’ne bağlıdırlar. Başlangıçta iyi iş çıkarırlarsa, bunlara daha zor ve sorumlu işler yükleme eğilimi ağır basar; sonunda bilgisayarlar da yeteneksizlik düzeyine ulaşırlar.
R. Özdenören, Yaşadığımız Günler, s. 108-110, İz Y, İst. 2008
“Bilgisayarlı Yeteneksizlik” konusundaki örneği inceledik. Hadi şimdi herkes not etsin; evine gidince “İnternetli İletişimsizlik” konusunu çalışsın.
Yorumlar
Yorum yazabilirsiniz